กลุ่มทารกแรกเกิดที่มีความเสี่ยงสูง

วิธีป้องกันโรคสมองพิการจากบิลิรูบินที่ดีที่สุดก็คือการเริ่มรักษาให้รวดเร็ว ในทารกที่มีความเสี่ยงสูง ที่จะมีภาวะตัวเหลืองมากได้แก่
1. ทารกที่มีตัวเหลืองภายใน 24 ชั่วโมงแรกหลังคลอด
2. ทารกที่มีตัวเหลืองให้เห็นได้ก่อนกลับบ้าน
3. ทารกที่มีพี่ตัวเหลือง
4. ทารกที่มีอายุครรภ์ 35 – 37 สัปดาห์
5. ทารกที่ได้รับนมมารดาเพียงอย่างเดียว
6. ทารกที่มีรอยฟกช้ำ หรือ cephalhematoma
7. ทารกเพศชาย

ถ้ามีความเสี่ยงหลายข้อรวมกัน ก็จะเพิ่มโอกาสที่จะตัวเหลืองเพิ่มขึ้น ดังนั้นในการจำหน่ายทารกแรกเกิดออกจากโรงพยาบาลจึงควรมีการคัดกรองโดยส่งตรวจสิ่งต่อไปนี้คือ blood type / Coombs test / CBC / smear and reticulocyte count และการตรวจ G6PD screening ส่วนในกรณีที่ทารกมีอาการตัวเหลืองและต้องได้รับการรักษา การรักษาภาวะตัวเหลืองหรือบิลิรูบินสูงในเลือด (hyperbilirubinemia)ในทารกแรกเกิดมี 3 วิธี ดังนี้

1. การส่องไฟ
การส่องไฟ (Phototherapy) เป็นการรักษา indirect hyperbilirubinemia เนื่องจากแสงไฟสามารถจะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างของโมเลกุลของบิลิรูบิน ทำให้เกิด isomerization ของ unconjugated บิลิรูบิน ซึ่งปกติละลายน้ำไม่ได้ให้กลับกลายมาเป็นสารที่ละลายน้ำได้ สามารถขับถ่าย สารนี้ได้ทางปัสสาวะและทางอุจจาระโดยออกมาทางน้ำดี

2. การเปลี่ยนถ่ายเลือด
การเปลี่ยนถ่ายเลือด (Blood exchange) เป็นการรักษาทารกที่มีตัวเหลืองที่ได้ผลเร็วที่สุดและมีประสิทธิผลสูงสุด โดยมีหลักการก็คือนำเอาเลือดของทารกที่มีค่าบิลิรูบินเท่ากับค่าปกติในผู้ใหญ่ (ประมาณ 0.1-0.2 มก./ดล.) (donor blood) มาเปลี่ยนกับเลือดของทารกที่มี hyperbilirubinemia (ภาพที่ 2) แต่ต้องทำโดยใช้ปริมาณน้อยๆ และทำหลายๆ ครั้ง เพื่อไม่ให้ทารกได้รับหรือสูญเสียเลือดทีละมากเกินไป จนมีการเปลี่ยนแปลงของระบบหมุนเวียนโลหิต ดังนั้นเพื่อให้การเปลี่ยนเลือดได้ผลดี เราจึงต้องใช้จำนวนเลือดที่จะใช้เปลี่ยนให้มากเป็น 2 เท่าของปริมาณเลือดของทารก (double volume exchange transfusion) ข้อบ่งชี้ในการทำ การเปลี่ยนถ่ายเลือดสำหรับทารกครบกำหนด น้ำหนักแรกเกิดและสุขภาพปกติคือ

  • ในกรณีทารกเป็น blood group incompatibility หรือ hemolytic disease อื่นๆ ทำเมื่อ บิลิรูบิน สูงกว่า 20 มก./ดล. ยกเว้น บิลิรูบิน สูงกว่า 15 มก./ดล. ในอายุ 24 ชั่วโมงแรก
  • ในกรณีที่ไม่ใช่สาเหตุจาก hemolytic disease จะทำเมื่อ บิลิรูบิน สูงกว่า 23 มก./ดล. สำหรับทารกอายุ 3-5 วัน, บิลิรูบิน สูงกว่า 25 มก./ดล. สำหรับทารก >5 วัน
image006

ภาพที่ 2 แสดงการเปลี่ยนถ่ายเลือด (ฺBlood exchange)

3. การรักษาด้วยยา เช่น ยา Phenobabital ซึ่งสามารถช่วยเพิ่ม conjugation ของบิลิรูบินได้